ZARZUTY W SPRAWIE EGZEKUCJI ADMINISTRACYJNEJ

Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej to w praktyce najczęściej stosowany środek ochrony prawnej zobowiązanego ("dłużnika"). Inne, służące temu celowi środki, to w szczególności skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako "UPEA"), wniosek o zwolnienie określonych składników majątkowych z egzekucji (art. 13 UPEA) czy wniosek o umorzenie postępowania z art. 59§4 UPEA. Art. 33 UPEA nie zawiera definicji zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, ale wskazuje okoliczności, w których jego zgłoszenie jest uzasadnione, tj.:

1. nieistnienie obowiązku - sytuacja, w której okazuje się, że "dług" nie istnieje, np. w przypadku tak stanowiącego orzeczenia sądu administracyjnego, które nie zostało wzięte pod uwagę w postępowaniu egzekucyjnym;

2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) decyzji lub postanowień właściwych organów (art. 3 i art. 4 UPEA);

b) deklaracji i zeznań podatkowych, korekt deklaracji vat, zgłoszeń celnych, deklaracji składek na ubezpieczenie społeczne, informacji o opłacie paliwowej, deklaracji lub zawiadomienia o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, informacji o opłacie emisyjnej, deklaracji o wysokości daniny solidarnościowej i niektórych innych dokumentów, określonych w art. 3a § 1 UPEA;

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 

3. błąd co do zobowiązanego - gdy tożsamość "dłużnika" została nieprawidłowo określona, przez co egzekucja została skierowaa do niewłaściwej osoby;

4. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane - o czym stanowi art. 15 UPEA;

5. wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części - taki skutek wiąże się m.in. z zapłatą, potrąceniem zobowiązania, przedawnieniem, zaniechaniem poboru oraz innymi sytuacjami, określonymi w szczególności w art. 59§1 Ordynacji podatkowej;

6. brak wymagalności obowiązku w przypadku: 

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, 

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, 

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. 

Zgodnie z art. 33§ 1 UPEA, zarzut powinien być wniesiony do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, przy czym w wielu przypadkach jest to ten sam podmiot. Zarzut powinien określać istotę i zakres żądania oraz wskazywać dowody je uzasadniające. To znaczy, że zobowiązany powinien określić, czy żąda zakończenia egzekucji w całości, czy też jej ograniczenia, tezę dowodową, a także wskazać środek dowodowy na jej potwierdzenie. Zarzuty mogą być wnoszone na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, a nawet w określonym czasie po jego zakończeniu. Wiążą się z tym zróżnicowane skutki:

• wniesienie zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego do czasu powiadomienia organu o rozpatrzeniu tego zarzutu (art. 35§ 1 UPEA). Jest to korzystne dla zobowiązanego, gdyż w czasie zawieszenia nie podejmuje się nowych czynności egzekucyjnych,  zobowiązany może dokonywać, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłat z rachunków bankowych po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków (art. 58§1 UPEA), możliwe jest też uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, o ile zostaną spełnione warunki wskazane w art. 58§2 UPEA.

• wniesienie zarzutu później, niż w terminie 7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego, jest jak najbardziej dopuszczalne, z tą różnicą, że nie powoduje zawieszenia postępowania egzekucyjnego, a zbowiązanemu nie przysługują korzystne dla niego rozwiązania prawne, związane z zawieszeniem postępowania.

• zarzut może być wniesiony również po zakończeniu postępowania egzekucyjnego (art. 33§5 UPEA) - w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych lub w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części. 

W wyniku rozpatrzenia zarzutu, wierzyciel wydaje postanowienie w którym zarzut uznaje w całości lub w części, albo też - w przeciwnym przypadku - oddala zarzut lub stwierdza jego niedopuszczalność (art. 34§2 UPEA). Na postanowienie to przysługuje zażalenie. W razie uznania zarzutu, organ egzekucyjny co do zasady umarza postępowanie egzekucyjne w całości lub części. W razie oddalenia zarzutu lub stwierdzenia jego niedopuszczalności, organ kontynuuje postępowanie egzekucyjne, w tym poprzez podjęcie go po zawieszeniu.